الشيخ عباس القمي ( مترجم : علامه شعرانى )

441

نفس المهموم ( دمع السجوم ) ( فارسي )

و معزّ خود چندى در جزيرهء سردانيّه بود و امروز اين جزيره متعلّق به مملكت ايتالياست و آن را ساردنى مىگويند . و گويند : چون معزّ به مصر آمد در شهر اسكندريه نزديك منارهء معروف بنشست و مردم را موعظه كرد كه : من به كشورگشايى نيامدم بلكه آمدم حجّ و جهاد را بر پاى دارم و مذهب جدّ خود را رواج دهم و مخصوصا نام حجّ و جهاد برد براى آنكه در مدّت خلافت اجدادش گروهى ملاحده در شرق طغيان كرده بودند به نام قرامطه و جانب دارى از خلفاى فاطمى مىنمودند به اميد آنكه چون ايشان قوّت يابند به شمشير آنها مذهب الحاد را رواج دهند . و هيچ حكمى از احكام اسلام در نظر ملاحده جاهلانه‌تر از حجّ و جهاد نيست ؛ چون تعقّل نمىكنند كسى تحمّل رنج سفر كند و نفقهء بسيار به مصرف رساند و در بيابان قفرى بر گرد احجارى چند بگردد و ميان صفا و مروه هروله كند و هفت ريگ به ستونى افكند و با همان رنج و زحمت به ملك خود بازگردد . و همچنين جهاد در نظر آنها لغو است و گويند : چه لازم كسى را كشتن و اسير كردن و مال او را به تاراج بردن براى آنكه از خيال باطلى به خيال باطل ديگر برگردد . و عاقلانه‌ترين عبادات به نظر بىدينان زكات و كمك به فقر است . و گويند : مالى كه بيهوده صرف حجّ و جهاد مىشود بايد صرف فقراء كرد و آن را هم نمىكنند . معزّ براى بيزارى جستن از اين قبيل عقايد گفت : من براى اقامه جهاد و حجّ و ترويج دين جدّ خود آمدم . و ابن خلّكان گويد : چون به قصر قاهره در آمد به سجده افتاد و برخاست دو ركعت نماز بگزاشت . و هم او گويد كه : جوهر چون مصر را بگشود بفرمود بر خطبهء نماز جمعه اين عبارت افزودند : « اللّهمّ صلّ على محمّد المصطفى و على علىّ المرتضى و على فاطمة البتول و على الحسن و الحسين سبطى الرّسول الّذين اذهب اللّه عنهم الرّجس و طهّرهم تطهيرا اللّهمّ صلّ على الائمّة الطّاهرين آباء امير المؤمنين » . و روز جمعهء هيجدهم ربيع الآخر سال 359 جوهر خود در جامع ابن طولون با سپاه خود نماز جمعه بگزاشت و خطيب عبد السّميع بن عمر عباسى خطبه خواند و فضايل اهل بيت - عليهم السلام - در خطبه بياورد و براى جوهر دعا كرد و بسم اللّه الرحمن الرحيم را به رسم شيعه به جهر خواند و سورة الجمعه و المنافقين را در دو ركعت قرائت كرد و قنوت خواند و در اذان حىّ على خير العمل گفت . در جامع ابن طولون پس از آن در مساجد ديگر حىّ على خير العمل گفتند و جوهر آغاز بناى جامع ازهر نهاد الى آخر .